Türkiye Dünya Ticaret Örgütü (WTO) ve Dünya Gümrük Örgütü (WCO) üyesi bir ülke statüsündedir. 1947 yılında temelleri atılan Dünya Ticaret Örgütünün amacı mal ticaretine ilişkin çok taraflı kuralları belirlemek ve üye devletlerin birbirleriyle adil ve tam rekabet koşulları altında ticaret yapabilecekleri serbest ve açık bir ticaret sistemi oluşturmaktır. 1952 yılında resmi olarak kurulan Dünya Gümrük Örgütünün kurulma amacı gümrük rejimlerinin basitleştirilmesi ve ahenkleştirilmesidir. Her iki anlaşmanın da ortak amacı ise üye ülkeler arasında ticari ilişkilerin sürdürülmesi için ortak kurumsal yapıyı oluşturmaktır.

Türkiye, Avrupa Birliği (AB) ile yapmış olduğu Gümrük Birliği (GB) Antlaşması çerçevesinde dış ticaret ve özellikle gümrük mevzuatını Avrupa Topluluğu mevzuatı ile uyumlaştırarak yeniden düzenlemiştir ve 1996 yılı başında yeni düzenlemeler uygulamaya konulmuştur. AB ile mevzuat uyumu çalışmaları çerçevesinde, Türkiye güncel olmayan gümrük kanununu yenilemiştir. Bu çalışmalar neticesinde yeni yayımlanan 4458 sayılı Gümrük Kanunu AB gümrük mevzuatına büyük ölçüde uyumludur.

AB ile imzalanan GB antlaşması uyarınca, tarım ve işlenmiş tarım ürünlerindeki tarım payları hariç olmak üzere, AB ülkeleri ile Türkiye arasında yapılan ticaret, eşyaların serbest dolaşımda olduğunu kanıtlayan bir A.TR dolaşım belgesi ile yapılması durumunda ithal eşyası Gümrük Vergilerinden muaftır.

5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu ise kaçakçılık suçları ile cezalarını ve kaçakçılığı önleme, izleme, soruşturma, yargılama usul ve esaslarını belirleme amacıyla hazırlanmış bir kanundur. 2007 yılında yürülüğü giren bu Kanun ile cezalar hapis cezasından çok para cezasına yönlendirilmiştir. Gümrük ve dış ticaret konularında ise yaptırımı yüksek olan bu kanunun yapılan işlemler esnasında özellikle dikkate alınması gerekmektedir.

4458 sayılı yeni Gümrük Kanunu, Türk Gümrük Bölgesini Türkiye Cumhuriyeti toprakları olarak tanımlamıştır. Türkiye kara suları, iç suları ve hava sahası gümrük bölgesine dahildir. Bu Kanunda geçen Türkiye Gümrük Bölgesi ve Gümrük Bölgesi kavramları Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesini ifade etmektedir.

Türk gümrük kanununu AB gümrük kanununa uyumlaştırma çalışmaları sonucunda oluşturulan yeni gümrük kanunu ile AB’de uzun süredir uygulanan ekonomik etkili gümrük rejimleri Türk mevzuatına kazandırılmıştır.

Türkiye’de Geçerli Dış Ticaret ve Gümrük Uygulamaları ile İlgili Mevzuatlar

4458 Sayılı Gümrük Kanunu

4926 Sayılı Kaçakçılık Kanunu

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun

Özel Tüketim Vergisi Kanunu

Katma Değer Vergisi Kanunu

İthalat Rejim Kararı, İlgili Tebliğler ve diğer düzenlemeler

İhracat Rejim Kararı, İlgili Tebliğler ve diğer düzenlemeler

AB Mevzuatı

Serbest Bölgeler Kanunu

Dış Ticaret İşlemleri birden fazla kuruluşun kontrolüm altında yürütülmekte ve işlemler ile ilgili yetkiler de bu kuruluşlar arasında dağıtılmış bulunmaktadır. Bu bağlamda; Dış Ticaret Müsteşarlığı ithalat ve ihracat işlemlerini düzenlemekten, Gümrük Müsteşarlığı ise gümrük uygulamalarından sorumlu ana kuruluşlardır.

Türkiye’de Geçerli Dış Ticaret ve Gümrük Uygulamaları ile ilgili Kurum ve Kuruluşlar:

Dış Ticaret Müsteşarlığı

Gümrük Müsteşarlığı

Maliye Bakanlığı

Hazine Müsteşarlığı

Türkiye’ye yapılan ithalat anında gümrük idaresi eşyanın yapısına bağlı olarak ek izinler arayabilmektedir. Bu izinlerin  başlıcaları aşağıdaki kurumlardan alınmaktadır:

İçişleri Bakanlığı

Savunma Bakanlığı

Atom Enerjisi Kurumu

Telekomünikasyon Kurumu

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı

Ulaştırma Bakanlığı

Çevre Bakanlığı

Sağlık Bakanlığı

Tarım Bakanlığı

Türk Standartları Enstitüsü

Dış Ticaret Müsteşarlığı